GELENEKLER

10 Ocak 2011 – 22:45

DÜNDEN BUGÜNE DÜĞÜNLERİMİZ

Yakın Akraba Evliliği: Çukurova yöresinde akraba evliliği gününüzde azalmasına rağmen az da olsa rastlanmaktadır. Yöremizde halk birbirlerini tanımalarından dolayı akraba evliliğini tercih etmektedirler. Hatta yabancı biri ile evlenen kıza “hiç mi amcasının oğlu yoktu da başkasına gitti” deyimi vardır. Ayrıca mirasın dağılmaması için de akraba evliliği yapılmaktadır. Başkasına giden kıza kına gecesinde;

Baba kızın çok muyudu
Bir kız sana yük müyüdü
Kör elasın emmilerim
Hiç oğlunuz yok muyudu                                          

dizeleri okunarak (kızın ağzıyla) yabancıya gitmeme arzusu dile getirilir.

Kız beğenme:Evlilik yaşına gelmiş delikanlılar ile genç kızların yegane buluşma ve bir birlerini tanıma yerleri ya köy çeşmesinin başıdır veya Çukurova’da pamuk tarlaları veya düğünlerdir. Evin delikanlısı evlenme isteğini çeşitli şekillerde ailenin büyüklerine hareketleriyle anlatır. Bu hareketlerin en yaygın olanı Asabi hareketler, Sabah kuşluk vaktine kadar yatma, Babanın ayakkabısının tekine çivi çakma gibi tavırlardır.Mesajı alan ailenin büyükleri delikanlının evlenmek isteğini kız aramaya başlamakla cevap verirler. Yörede (Delikanlının bu durumuna Evlensek Olmuş) denir. Evlenecek çağdaki tavırlarıyla isteğini belirten delikanlının sevdiği bir kız olabileceği gibi, bu arzusunu aileye de bırakabilmektedir. Namzet kız aile tarafından bilindikten sonra, aile efradının kızı görmeye gitmeleri, onu tanımaları başlar. Erkek tarafının kadınları kızı ziyaret ederek sağlığı, ahlaki durumu ve becerisi hakkında çeşitli testler yapılmaktadır. Suyu ikram edişi, sofraya çıkardığı yemekleri ve yeteneklerinden tutunda, konuşturularak dilinde kekemelik olup olmadığı, yakınına oturup sorular sorularak ağzının kokusuna kadar herşeyi öğrenilir.

Kız isteme: Kız istemeden önce istenecek kızın soylu bir aileden olması istenir. Bu amaçla kızın ailesi çevreden sorulup öğrenilir. Aynı durum kız tarafı için de geçerlidir.Eğer kızın ailesi beğenilmiş ise kız görmeye gidilir. Kız görmeye oğlanın annesi, akrabalardan kişiler ve kendisi gider. Kızı beğenmişler ise sıra kız istemeye gelir. Kız istemeye çevreden kişiler ve oğlanın babası gider. Kız istenecek ailenin önceden haberi vardır. Bir süre sohbet edildikten sonra asıl konu açılır ve kızı isteyecek kişi “Allah’ın emri peygamberin kavli ile oğlumuza kızınızı istiyoruz” denilir. Kız ailesi bir süre düşünmek istediğini belirtir. Bu zaman zarfında yakın akrabalara danışılır kızın fikri alınır. Bundan sonra kız verilecekse damadın ailesine bir gün verilir, bu günde gelen aileye kızın verildiği belirtildikten sonra getirilen tatlı türünden şeyler yenir, buna ‘ağız tatlısı’ denir. Daha sonraki bir günde çevreden tanıdıklar davet edilir ve ikinci bir büyük tatlı töreni tertip edilir. Bundaki amaç ailelerin birbirlerini tanımasıdır.

Gelinlik görme: Söz kesiminden sonra kız evine yapılan ziyaretlere “Gelinlik görme” denir. Eğer hemen düğün yapılmamış ise bir yıl sözlü kalınmış ise Ramazan ve Kurban Bayramlarında gelinlik görmeye gitme yörede adettendir, gidilmezse çok ayıp sayılır, genç kız akranları arasında mahçup duruma düşer ve alay konusu olur. 
 

NişanNişan töreni düğünden önce yapılıp çiftlerin evlenmek için hazırlıklara başladığı dönemdir. Nişan töreni yapıldıktan sonra düğün için hazırlıklar başlar. Nişan ile düğün arasındaki zamanda çiftlerin birbirlerini daha iyi tanımaları amaçlanmaktadır.Nişan töreni aile çevresinin belirlediği bir günde yapılır. Nişanın günü belirlendikten sonra nişana çağrılacak kişiler davet edilir. Nişan daha çok kız evinin tertip ettiği bir tören niteliğindedir.Tören kız evinde veya salonlarda yapılır. Törene katılanlar bir süre eğlendikten sonra, takı töreni yapılır. Bunda amaç evlenecek çifte yuva kurmalarında yardımcı olmaktır. Takı törenine öncelikle yakın akrabalardan başlayarak getirdikleri takılar veya vermiş oldukları para ilan edilir. Takı takma işi bittikten bir süre sonra nişan sona erer.

Düğün ekmeği:Düğünden bir hafta öncesinden başlanarak en az üçgün yapılan yufka ekmek yapımı vardır ki buna “Düğün ekmeği” denir. Düğün ekmeğini komşu kadınları bir araya gelerek büyük bir yardımlaşma örneği sergilerler. Diğer taraftan düğünde kullanılacak bütün malzemeler hazır hale getirilir. Sağdıçlar belirlenir Sağdıçlar, Düğün başlamadan damadın bütün hizmetleri ve hazırlıkları ile onun öğütlenmesi nasıl davranacağının öğretilmesi sağdıçlara aittir.

Düğün: Düğün hazırlıkları tamamlandıktan sonra her iki aile birleşir ve düğün günü tespit edilir. Genellikle düğünler cuma günü başlayıp pazar günü sona ermektedir.Düğün günü tespit edildikten sonra düğüne çağrılacaklara, akrabalık derecesine göre çeşitli hediyeler gönderilir. Buna okuntu denir.

Bayrak dikme: Düğünler köylerde genellikle Cuma günü Cuma namazı çıkışı camii cemaatının topluca düğün yapılacak eve giderek bayrağı dikmesi ile başlar. Uzunca bir ağacın ucuna bağlanan bayrak yüksekçe bir yere bağlanır. Köyün imamı veya kabul görmüş yaşlı biri tarafından kısa bir dua ile bayrak dikilir buna “Bayrak kaldırma” denir. Bayrağın dibine küçükbaş bir hayvan kesilir buna da “Bayrak kurbanı” denir. Bayrağın dibinde davullar çalmaya başlar ve düğün başlamış olur. 

Çaba Töreni: Törenin amacı evlenen çiftlere yardım etmektir. Yemekten sonra çaba olacak kişiler bir yere otururlar. Düğünde davul zurna eşliğinde yapılan çabada, kişiler yakınlıkları ve maddi durumlarına göre düğün hizmetlerinden sorumlu şahsa bir miktar para verirler. Bu şahsa”Abdal ağası” denir. Bu toplanan paralar masraflar için kullanılır.Çaba töreninden sonra davul zurna eşliğinde çeşitli oyunlar oynanır. Bu oyunlar güncel ve yöresel halk oyunlarıdır.

Kına töreni: Kına töreni kız evinde olur. Öğle yemeğinden sonra (veya gece olabilir) kına yakmak için kız evine gidilir. Kız evinde çeşitli oyunlar oynandıktan sonra kına tepsisi çıkarılır. Kına tepsisinin üzerine kına ile birlikte mumlar dikilir. Bununla orada bulunan kişiler müzik eşliğinde çeşitli oyunlar oynarlar. Daha sonra kına tepsisi gelinin başı üzerine getirilerek kına türküsü adı verilen türküleri söylerler. Bu türküler daha çok gelin övme,gelinin babası evinden ayrılışından dolayı üzüntüsünü belirten niteliktedir. Bundan sonra kına töreni sona erer

 Kına Türküsü

Baba kızın çok muyudu
Bir kız sana yük müyüdü
Kör olası emmi ellerim
Hiç oğlunuz yokmuyudu

Elimi yuduğum arklar
Belimi verdiğim dutlar
Aha geldim gidiyorum
Silip süpürdüğüm yurtlar

Tarlaya bostan ekerler
Siyecin geniş dikerler
Gurbet ele giden kızın
Gözüne sürme çekerler

Kız anası kız anası
Başında mumlar yanası
Biz gınayı yakıcık
Gelsin bunun öz anası

Kız anası kız anası
Başında mumlar yanası
Biz kınayı yakıcık
İzin verin gardaşları

Kız anası kız anası
Başında mumlar yanası
Biz kınayı yakıcık
Gelsin bunun öz anası

Kız anası, kız anası
Başında mumlar yanası         
işte  koyup gidiyorum
Hani bunun öz anası

Bindirdiler arab ata
Çevirdiler yönüm öte
Yollan beni eşim kızlar
Yedi Oluktan daha öte

Baba kızın çokmuyudu
Bir kız sana yükmüydü
Kör olası emmilerim
Hiç oğlunuz yokmuyudu?
 
Kuru yere gazzık çaktım
Batar gider demedim mi
Gurbet ele bir kız verdim
Yiter gider demedim mi

Baba ekinin bittimi
Gardaş ekmeğin artımı
İşte koyup gidiyorum
El gızı keyfin yetimi

Kapınızda kulp muyudum?
Pecenizde ot muyudum?
Bu yıllıkta dursayıdım,
Üstünüze yükmüyüdüm

Atladım geçtim eşiği
Sofrada buldum kaşığı
işte  bende gidiyorum
Büyük evin yakışığı

Evimizin önü kavak
Dalın kırdım ufak ufak
İşte bende gelin oldum (Sanki bende gelinmi oldum)
Elim kına yüzüm duvak

Elimi yuduğum arklar
Belimi verdiğim dutlar
işte bindim gidiyorum
Silip süpürdüğüm yurtlar

Çattılar ocak daşını
Koydular düğün aşını
Kız ağlatma gardaşını
Var git ağlayı ağlayı

Atladım geçtim eşiği
Sufrada koydum kaşığı
İşte koyup gidiyorum
Büyük evin yakışığı

Develioğlunun inadı
Keklik kafese tünedi
Vermen beni develiye
El âlem sizi kınadı

Kız anası kız anası
Yakın gelinin kınası
Kız anası kız anası
Elinde mumlar yanası

Evimizin önü kavak
Dalın kırdım ufak tefek
Sanki bende gelin mi oldum
Elim kına yüzüm duvak

Develer geldi düzüldü
Dizimin bağı çözüldü
Vermen beni develiye
Anamın benzi bozuldu

Samenim ( bir tören için bir araya gelen topluluk) geldi duruyor
Herhal kına yakıcılar
Yeni umudum kesildi
Ellaham (herhal) beni vericiler

Devamını oku »